Đoàn Chủ tịch phiên họp sáng ngày 07/11 (Ảnh: Quốc hội)
Theo đại biểu, thỏa thuận quốc tế là vấn đề phức tạp, liên quan đến đối ngoại, quốc phòng, an ninh và pháp lý. Việc thống kê đầy đủ số lượng các thỏa thuận cũng gặp nhiều khó khăn do có nhiều chủ thể tham gia ký kết. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, hoạt động đối ngoại tại các quốc gia, kể cả nhà nước liên bang hay các liên minh như Liên minh châu Âu, đều được quản lý tập trung ở cấp trung ương và kiểm soát chặt chẽ nhằm bảo đảm lợi ích quốc gia, dân tộc.
Đại biểu đặc biệt lưu ý đến tính chất pháp lý của các thỏa thuận quốc tế. Dù được xác định là không ràng buộc nghĩa vụ của Nhà nước, nhưng nếu người ký kết không hiểu đầy đủ nội dung thì văn bản vẫn có thể chứa các điều khoản mang tính ràng buộc, thậm chí có cơ chế giải quyết tranh chấp. Khi đó, những cam kết được ký kết có thể làm phát sinh trách nhiệm mà cơ quan, tổ chức tham gia chưa lường hết. Đại biểu nhấn mạnh, theo nguyên tắc của pháp luật quốc tế, một quốc gia không thể viện dẫn pháp luật trong nước để từ chối thực hiện cam kết quốc tế. Vì vậy, cần phân biệt rõ thỏa thuận quốc tế với điều ước quốc tế và hợp đồng có yếu tố nước ngoài, tránh nhầm lẫn về tính chất pháp lý và trách nhiệm khi ký kết.
Đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc, đại biểu Quốc hội đơn vị thành phố Đà Nẵng thảo luận tại Hội trường sáng ngày 07/11 (Ảnh: Quốc hội)
Trong quan hệ với nước ngoài, ngoài việc ký kết điều ước quốc tế theo quy định của pháp luật về điều ước quốc tế, các cơ quan nhà nước còn có thể tham gia hợp đồng, thỏa thuận có yếu tố nước ngoài theo quy định của pháp luật quốc gia. Bộ luật Dân sự cũng đã quy định về việc cơ quan nhà nước tham gia quan hệ dân sự với tư cách bình đẳng với các chủ thể khác. Do đó, cần xác định rõ từng loại quan hệ để áp dụng đúng quy định pháp luật.
Đối với việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế, đại biểu đồng tình với sự cần thiết phải sửa đổi để phù hợp với tình hình mới. Tuy nhiên, việc sửa luật không đồng nghĩa với mở rộng quá nhiều chủ thể có thẩm quyền ký kết. Các cơ quan nhà nước có thể ký kết với đối tác nước ngoài theo những khuôn khổ pháp lý khác nhau, nhưng phải đúng thẩm quyền và quy định của pháp luật. Đại biểu đề nghị chuẩn hóa quy trình ký kết, nhất là khâu xem xét, phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền. Việc này nhằm tránh tình trạng các cơ quan tùy tiện ký kết, để rồi thỏa thuận không thực hiện được hoặc phát sinh vướng mắc khi triển khai.
Một kiến nghị đáng chú ý của đại biểu là cần ghi rõ ngay trong văn bản thỏa thuận điều khoản xác định thỏa thuận không làm phát sinh nghĩa vụ pháp lý ràng buộc đối với các bên. Theo đại biểu, chỉ quy định trong luật về tính chất không ràng buộc là chưa đủ. Chính văn bản được ký kết cũng phải thể hiện rõ nội dung này, để các bên hiểu đúng tính chất thỏa thuận, tránh phát sinh những cam kết ngoài dự kiến.
Ý kiến của đại biểu Nguyễn Khánh Ngọc đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn việc ký kết thỏa thuận quốc tế, từ thẩm quyền, quy trình đến nội dung văn bản, qua đó bảo đảm các cam kết hợp tác với nước ngoài được thực hiện đúng quy định, không ảnh hưởng đến lợi ích quốc gia, dân tộc.