Đại biểu Phan Duy Anh, Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng thảo luận (Ảnh Quốc hội)
Về chuyển nguồn và tạm ứng vốn đầu tư công
Theo Báo cáo thẩm tra, chi chuyển nguồn đã tăng từ 15,7% tổng chi ngân sách năm 2015 lên 67% số thực chi năm 2024, tương ứng 1 triệu 439 nghìn tỷ đồng chuyển sang năm 2025 - lớn hơn cả tổng mức vay năm 2026 là 985 nghìn tỷ đồng. Cơ quan thẩm tra nhận định quy mô này làm giảm kỷ luật tài chính và tạo áp lực huy động vốn. Nguyên nhân nằm ở điểm e khoản 3 Điều 86 vẫn kế thừa nguyên tắc chuyển nguồn theo loại dự án, không theo tiến độ giải ngân, nên dự án mới chi được một phần nhỏ vẫn được chuyển toàn bộ số vốn còn lại. Đại biểu dẫn chứng ngay tại Đà Nẵng, địa phương có tỷ lệ giải ngân thuộc nhóm cao của cả nước với 77,2% kế hoạch năm, phần vốn năm trước kéo dài hơn 3.500 tỷ đồng cũng chỉ giải ngân được 56,1%. Đồng thời cho biết, thảo luận tại tổ đã có ý kiến đề nghị gắn chuyển nguồn với nguyên nhân chậm giải ngân, nhưng Báo cáo số 914 chưa tiếp thu.
Đại biểu đề nghị, chi đầu tư công chỉ được chuyển nguồn khi dự án đã có khối lượng nghiệm thu hoặc hợp đồng đã ký, có khả năng giải ngân trong năm sau. Kết quả giải ngân phần vốn chuyển nguồn phải là căn cứ để bố trí kế hoạch vốn năm tiếp theo cho chủ đầu tư đó.
Về tạm ứng, thực tế cho thấy tạm ứng thường chiếm khoảng 1/3 giá trị giải ngân trong năm, nên tỷ lệ giải ngân chưa phản ánh đúng khối lượng hoàn thành. Báo cáo số 914 cho biết sẽ quy định tại Nghị định, đồng thời “sẽ tiếp tục nghiên cứu” về tạm ứng quá hạn khi bố trí vốn mới. Đại biểu cho rằng nội dung này cần đưa ngay vào Điều 66 với hai nguyên tắc tạm ứng chưa có khối lượng không được tính là kết quả giải ngân và chủ đầu tư có tạm ứng quá hạn chưa thu hồi thì không được bố trí vốn cho dự án khởi công mới.
Chủ tọa điều hành phiên thảo luận (Ảnh Quốc hội)
Về đảm bảo nguyên tắc ngân sách nhà nước phải được hạch toán đầy đủ và công khai minh bạch, đại biểu nêu ba vấn đề cụ thể
Một là kết dư ngân sách, khoản 16 Điều 4 dự thảo tính kết dư là chênh lệch giữa tổng thu và vay với tổng chi và trả nợ gốc, tức bao gồm cả số vay chưa giải ngân. Theo Điều 94, kết dư sau khi trả nợ, một nửa trích quỹ dự trữ tài chính, một nửa chuyển vào thu năm sau. Như vậy, nguồn vay vốn chỉ được dùng cho đầu tư phát triển theo khoản 3 Điều 8, lại có thể chuyển thành thu chung của năm sau. Trong khi đó, dự thảo Nghị định hướng dẫn lại xác định kết dư không bao gồm các khoản vay - tức là khác với quy định tại dự thảo Luật. Đại biểu đề nghị quy định ngay trong Luật kết dư không bao gồm số vay chưa sử dụng; số này được theo dõi riêng để trả nợ hoặc tiếp tục chi đầu tư phát triển đúng mục đích vay.
Hai là tài trợ, đóng góp tự nguyện, điểm c khoản 1 Điều 5 đã xác định đây là thu ngân sách nhà nước, nhưng Luật chưa quy định nguyên tắc giao dự toán và hạch toán. Đại biểu cho biết ở địa phương, nhiều khoản tài trợ trong nước đã được tiếp nhận qua Kho bạc Nhà nước, được cấp có thẩm quyền phê duyệt bổ sung dự toán, nhưng vì thiếu hướng dẫn giao dự toán thu nên đến nay vẫn chưa được ghi thu, ghi chi. Dự thảo Nghị định hướng dẫn còn mở khả năng “thỏa thuận không đưa vào ngân sách nhà nước”. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 5 hoặc Điều 8: mọi khoản tài trợ, đóng góp tự nguyện bằng tiền cho cơ quan, đơn vị nhà nước đều phải được giao dự toán và hạch toán đầy đủ vào ngân sách; không để văn bản dưới luật mở ngoại lệ.
Ba là công khai, dự thảo đã thu hẹp nội dung công khai đầu tư công tại điểm a khoản 1 Điều 96 so với Điều 15 Luật Đầu tư công hiện hành, bỏ đi các nội dung về nguyên tắc, tiêu chí phân bổ vốn, căn cứ xác định danh mục dự án và kế hoạch phân bổ cho từng dự án. Nội dung này chưa được đề cập tại Tổ, nhưng chính Báo cáo số 914 lại xác định công khai theo Điều 96 là cơ chế kiểm soát chuyển nguồn. Đại biểu đề nghị khôi phục đầy đủ các nội dung công khai này.
Về điều khoản chuyển tiếp
Đại biểu tán thành việc bổ sung khoản 1 và khoản 3 Điều 102. Tuy nhiên, hiện nay các địa phương vừa ban hành xong hệ thống văn bản quy định chi tiết theo Luật năm 2025 và Nghị định số 73/2026/NĐ-CP. Đại biểu đề nghị Điều 102 quy định rõ: các văn bản đó tiếp tục có hiệu lực đối với những nội dung mà Luật này không thay đổi. Và cũng cần xử lý trong cùng điều khoản này việc Nghị định số 125/2025/NĐ-CP về chính quyền hai cấp sẽ hết hiệu lực ngày 01 tháng 3 năm 2027, đúng hai tháng đầu thi hành Luật, để tránh tạo ra khoảng trống pháp lý.