Trong 9 tháng năm 2026, lực lượng Quản lý thị trường thành phố Đà Nẵng kiểm tra 1.170 vụ, xử lý 803 vụ với 886 hành vi vi phạm, số tiền nộp ngân sách nhà nước hơn 9,7 tỷ đồng. Trong đó, có 268 vụ liên quan đến hàng giả, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ; 72 vụ hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ và 57 vụ vi phạm trong thương mại điện tử. Cùng thời gian này, lực lượng Cảnh sát kinh tế Công an thành phố phát hiện 913 vụ với 1.116 đối tượng vi phạm pháp luật và tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, môi trường; xử phạt vi phạm hành chính 697 vụ với 753 đối tượng, tổng số tiền hơn 17,7 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy áp lực ngày càng lớn đối với công tác phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm. Đặc biệt, các hành vi trên môi trường số đặt ra thách thức về xác định chủ thể, thu thập chứng cứ và phân định giữa vi phạm hành chính với tội phạm. Đây cũng là những vấn đề cần được giải quyết từ khâu hoàn thiện pháp luật.
Đoàn ĐBQH thành phố tham gia phát biểu thảo luận Tổ (Ảnh – Cổng thông tin Quốc hội)
Tăng mức phạt phải đi đôi với hiệu quả thực chất
Dự thảo Luật đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa đối với cá nhân từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng, đối với tổ chức từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng. Việc tăng mức phạt có thể cần thiết đối với những hành vi gây hậu quả nghiêm trọng, thu lợi bất chính lớn. Tuy nhiên, mức phạt càng cao càng phải bảo đảm tính tương xứng, bởi tiền phạt không chỉ là công cụ răn đe mà còn tác động trực tiếp đến tài sản, thu nhập và hoạt động kinh doanh của người bị xử phạt. Với người dân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ, một quyết định xử phạt cao so với điều kiện kinh tế, thu nhập và tính chất, mức độ vi phạm có thể tạo gánh nặng tài chính lớn, thậm chí ảnh hưởng đến sinh kế và khả năng tiếp tục hoạt động.
Vì vậy, không nên chỉ chú trọng nâng trần xử phạt mà cần quy định rõ căn cứ xác định mức phạt, bảo đảm phân hóa theo tính chất, mức độ, hậu quả, tình tiết của vụ việc và lợi ích bất hợp pháp thu được. Đồng thời, cần kết hợp tiền phạt với các biện pháp khắc phục hậu quả phù hợp, tránh áp dụng chế tài nặng nhưng không giải quyết triệt để nguyên nhân và hậu quả vi phạm. Hiệu quả của pháp luật không nằm ở mức phạt cao đến đâu, mà ở khả năng ngăn ngừa vi phạm, bảo đảm công bằng và khiến người dân, doanh nghiệp tự giác tuân thủ pháp luật.
Quang cảnh Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khoá XVI (Ảnh – Cổng thông tin Quốc hội)
Bên cạnh đó, việc bổ sung cơ chế sử dụng dữ liệu điện tử, hình ảnh, âm thanh và thông tin từ thiết bị kỹ thuật là cần thiết. Tuy nhiên, dữ liệu chỉ có giá trị khi được thu thập, xác thực và đánh giá theo quy định pháp luật. Luật cần làm rõ yêu cầu về nguồn gốc, tính toàn vẹn, tính xác thực của dữ liệu và trách nhiệm của người có thẩm quyền khi sử dụng dữ liệu làm căn cứ xử phạt. Đồng thời, đề nghị thủ tục thông báo, giải trình trên môi trường điện tử phải bảo đảm người bị xem xét xử phạt được tiếp cận thông tin, cung cấp tài liệu và bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Chuyển đổi số không chỉ để xử lý nhanh hơn, mà còn phải giúp quyết định xử phạt chính xác và minh bạch hơn.
Rút gọn thủ tục, phân cấp phải gắn với kiểm soát
Thủ tục rút gọn nên áp dụng đối với vụ việc có hành vi, chủ thể và chứng cứ rõ ràng; trường hợp còn tranh chấp về tình tiết hoặc căn cứ xử phạt cần được xác minh đầy đủ. Việc kéo dài thời hiệu xử phạt ở một số lĩnh vực cũng phải dựa trên đặc thù vi phạm, bảo đảm tính cần thiết và tránh kéo dài tình trạng bất định pháp lý.
Trong điều kiện tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp, phân cấp, phân quyền cần đi cùng quy định rõ trách nhiệm phối hợp, chuyển giao hồ sơ và bảo quản chứng cứ khi vụ việc có dấu hiệu tội phạm. Đồng thời, các biện pháp tạm giữ, cưỡng chế và xử lý tài sản phải có căn cứ, thời hạn, trình tự minh bạch, bảo đảm quyền sở hữu hợp pháp và trách nhiệm của người thi hành công vụ.
Từ thực tiễn Đà Nẵng, yêu cầu đặt ra là xây dựng cơ chế xử lý vi phạm hành chính vừa đủ sức răn đe, vừa bảo đảm công bằng và khả thi. Tăng mức phạt, ứng dụng công nghệ hay mở rộng thẩm quyền chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng chứng cứ vững chắc, trình tự rõ ràng và cơ chế kiểm soát trách nhiệm. Đây là nền tảng để nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh.