Các vị đại biểu Quốc hội thuộc Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Đà Nẵng tham dự Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội Khóa XVI
Tại Kỳ họp, Quốc hội đã thông qua 09 luật và 05 nghị quyết quy phạm pháp luật, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để triển khai các nhiệm vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Những đạo luật được thông qua tiếp tục thể hiện tinh thần đổi mới tư duy lập pháp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số và xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại, phục vụ Nhân dân. Trong phạm vi bài viết, xin được giới thiệu những điểm mới đáng chú ý của nhóm luật được sửa đổi toàn diện tại Kỳ họp, gồm: Luật Tiếp cận thông tin, Luật Thủ đô, Luật Hộ tịch và Luật Tín ngưỡng, tôn giáo. Đây là những đạo luật có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế, đáp ứng yêu cầu phát triển và quản lý đất nước trong tình hình mới.
1. Luật Tiếp cận thông tin được sửa đổi toàn diện bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của công dân; tăng cường trách nhiệm giải trình, công khai, minh bạch trong hoạt động của các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập; phát huy rộng rãi quyền làm chủ của Nhân dân; chủ trương sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp; các chủ trương về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; bảo đảm phân cấp, phân quyền theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ và Luật Tổ chức chính quyền địa phương; đồng thời, khắc phục những hạn chế, bất cập qua hơn 8 năm thi hành các quy định của Luật hiện hành.
Các vị đại biểu Quốc hội biểu quyết thông qua dự án Luật tại kỳ họp
Luật gồm 04 chương, 31 điều với một số nội dung quan trọng, như: (i) Mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin đối với đơn vị sự nghiệp công lập có nhiệm vụ cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu; (ii) Bổ sung vào một số quy định đặc thù nhằm tăng cường bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của những người yếu thế; (iii) Không quy định cụ thể đơn vị đầu mối thực hiện cung cấp thông tin của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã, mà giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, cấp xã xác định đơn vị đầu mối cung cấp thông tin cho công dân nhằm bảo đảm nguyên tắc phân quyền, phân cấp và tính linh hoạt, chủ động trong quản lý, điều hành của Ủy ban nhân dân các cấp; (iv) Bổ sung các thông tin bắt buộc phải công khai, các thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2026.
2. Luật Thủ đô được sửa đổi toàn diện nhằm tạo cơ sở pháp lý đặc thù để Hà Nội phát triển nhanh, bền vững và toàn diện hơn; nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội gắn với bảo tồn văn hóa, lịch sử; cải thiện chất lượng hạ tầng và môi trường sống; đồng thời, phát huy vai trò, vị thế của Thủ đô là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hóa của cả nước và tăng cường khả năng hội nhập quốc tế.
Luật gồm 09 chương, 36 điều và tập trung quy định các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội; phân quyền triệt để, toàn diện gắn với cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình, bảo đảm Thủ đô có đủ thẩm quyền, công cụ và nguồn lực để chủ động quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm toàn diện đối với các vấn đề phát triển của Thủ đô. Luật tập trung thể chế hóa các yêu cầu, nhiệm vụ phát triển đã được đề ra tại Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị và các kết luận, chỉ đạo của Tổng Bí thư về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.
Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2026, trừ quy định về việc ban hành văn bản quy định chi tiết tại khoản 4 Điều 8 và quy định về việc chuyển tiếp đối với dự án lớn, quan trọng theo Nghị quyết số 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thành phố tại khoản 6 Điều 36 có hiệu lực thi hành kể từ khi được Quốc hội thông qua.
3. Luật Hộ tịch được sửa đổi toàn diện nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước về tổ chức, sắp xếp bộ máy hành chính nhà nước, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 02 cấp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và việc hiện đại hóa, chuyển đổi số toàn diện công tác đăng ký, quản lý hộ tịch; tăng cường đơn giản hóa, cắt giảm thủ tục hành chính...
Luật gồm 04 chương, 30 điều, trong đó tập trung vào các vấn đề lớn như sau: (i) Phân quyền triệt để đăng ký hộ tịch cho Ủy ban nhân dân cấp xã; đồng thời, cho phép Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã, căn cứ tình hình thực tế, ủy quyền ký giấy tờ hộ tịch, trừ một số trường hợp theo quy định của Luật. (ii) Sửa đổi, bổ sung các quy định về Cơ sở dữ liệu hộ tịch để nâng cấp thành cơ sở dữ liệu quốc gia, bảo đảm dữ liệu hộ tịch “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, kết nối, chia sẻ với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành khác. (iii) Cắt giảm thủ tục hành chính; thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc vào địa giới hành chính, tăng tỷ lệ đăng ký trực tuyến, trực tuyến toàn trình; khai thác, sử dụng dữ liệu hộ tịch điện tử thay thế các loại giấy tờ hộ tịch. (iv) Điều chỉnh phạm vi, nội dung đăng ký hộ tịch nhằm giải quyết căn bản những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn và thống nhất với quy định của pháp luật có liên quan. (v) Quy định công chức hộ tịch thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã là người trực tiếp thực hiện công tác hộ tịch; giao Chính phủ quy định cụ thể về vị trí việc làm, tiêu chuẩn, trình độ, nhiệm vụ, quyền hạn, chế độ, điều kiện làm việc đối với công chức hộ tịch phù hợp với quy định của pháp luật cán bộ, công chức. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/3/2027.
4. Luật Tín ngưỡng, tôn giáo được sửa đổi toàn diện nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo và đổi mới tư duy xây dựng, hoàn thiện pháp luật; bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo; phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo.
Luật gồm 09 chương, 61 điều với những điểm mới như: (i) Xác lập nguyên tắc và trách nhiệm của các chủ thể khi tham gia hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo trên không gian mạng, vừa tạo điều kiện cho việc ứng dụng công nghệ, vừa bảo đảm yêu cầu quản lý, phòng ngừa và xử lý kịp thời các hành vi lợi dụng tín ngưỡng, tôn giáo vi phạm pháp luật. (ii) Tăng cường phân quyền, phân cấp cho địa phương trong quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo, nâng cao tính chủ động của chính quyền các cấp trong việc ra quyết định, tổ chức thi hành và chịu trách nhiệm đối với nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền, phân cấp; bảo đảm quản lý linh hoạt, kịp thời và hiệu quả hơn; trong tổng số 107 thẩm quyền của cơ quan quản lý nhà nước về tín ngưỡng, tôn giáo, cấp Trung ương được giao 40 thẩm quyền, cấp tỉnh được giao 50 thẩm quyền, cấp xã được giao 17 thẩm quyền. (iii) Thực hiện đơn giản hoá thủ tục hành chính và chuyển đổi số trong lĩnh vực tín ngưỡng, tôn giáo; cắt giảm, bãi bỏ 50/103 thủ tục hành chính, sửa đổi, bổ sung một số quy định về thủ tục hành chính theo hướng giảm giấy tờ, tăng tính công khai, minh bạch, tạo thuận lợi hơn cho tổ chức, cá nhân trong quá trình thực hiện. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2027.
Việc Quốc hội thông qua các dự án luật tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI tiếp tục khẳng định quyết tâm đổi mới mạnh mẽ công tác xây dựng pháp luật theo hướng đồng bộ, khả thi, sát thực tiễn và lấy người dân, doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ. Những quy định mới không chỉ góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý trên nhiều lĩnh vực quan trọng mà còn tạo động lực thúc đẩy cải cách hành chính, phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia và bảo đảm tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của Nhân dân.
Để các đạo luật sớm đi vào cuộc sống, bên cạnh việc ban hành văn bản hướng dẫn thi hành đầy đủ, kịp thời, cần tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cán bộ, đảng viên và Nhân dân trong quá trình tổ chức thực hiện. Qua đó, góp phần đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước thực sự trở thành động lực cho phát triển đất nước nhanh, bền vững trong giai đoạn mới./.
Vũ Văn Thước