Hình ảnh biểu quyết thông qua dự án Luật tại kỳ họp thứ 9, Quốc hội khoá XV
Đối với dự án Luật Tương trợ tư pháp về hình sự, nhìn tổng thể, hầu hết các ý kiến thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật nhằm tạo cơ sở pháp lý điều chỉnh riêng lĩnh vực tương trợ tư pháp về hình sự; bảo đảm các quy định của điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; tạo thuận lợi cho việc đàm phán, ký kết và thực hiện các điều ước quốc tế. Nhiều ý kiến cho rằng, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã nghiêm túc tiếp thu ý kiến của đại biểu sau Kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XV để chỉ đạo rà soát toàn diện các nội dung quy định liên quan đến tương trợ tư pháp về hình sự. Đồng thời, bảo đảm thống nhất với các luật có liên quan trong lĩnh vực tương trợ tư pháp, các luật về tổ chức bộ máy các cơ quan tư pháp và các luật về tố tụng tư pháp vừa được Quốc hội thông qua như: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự…
Qua nghiên cứu, đối chiếu các quy định, còn có nội dung có nhiều ý kiến khác nhau, được các đại biểu quan tâm, kiến nghị ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu để hoàn thiện dự án luật, trong đó có các nội dung sau:
Về xem xét yêu cầu liên quan đến hình phạt tử hình, khoản 2 Điều 13 dự thảo Luật quy định: “Trường hợp Việt Nam yêu cầu nước ngoài không áp dụng hình phạt tử hình hoặc không thi hành án tử hình để thực hiện yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự, Viện kiểm sát nhân dân tối cao đề nghị nước ngoài đưa ra cam kết bằng văn bản về nội dung này”.
Một số ý kiến đề nghị xem xét bổ sung quy định về “thời hạn đưa ra cam kết bằng văn bản”, để các cam kết này được thực hiện nhằm đảm bảo cơ sở pháp lý và tính khả thi của điều luật. Quy định này đảm bảo phù hợp với thực tiễn yêu cầu trong hợp tác quốc tế về đấu tranh phòng, chống tội phạm của nước ta. Đồng thời, khắc phục tình trạng gửi yêu cầu tương trợ nhưng không nhận được phản hồi như đã nêu tại Báo cáo số 1357/BC-BCA ngày 26 tháng 5 năm 2025 của Bộ Công an về việc tiếp thu, giải trình ý kiến của đại biểu Quốc hội trong phiên thảo luận tại tổ ngày 20 tháng 5 năm 2025 đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Hình sự, cụ thể tại đoạn cuối trang 12 Báo cáo số 1357 có nêu thực trạng là “Các tội về tham ô tài sản, tội nhận hối lộ và tội vận chuyển trái phép chất ma túy, thực tiễn nhiều nước trên thế giới đã yêu cầu Việt Nam phải cam kết không áp dụng hình phạt tử hình hoặc tuyên nhưng không thi hành án tử hình đối với những vụ án về tham nhũng, chức vụ, ma túy nhưng Việt Nam chưa cam kết nên khi Việt Nam yêu cầu tương trợ tư pháp có liên quan đến án tử hình thì gần như không có phản hồi”.
Về từ chối, hoãn thực hiện tương trợ tư pháp về hình sự, điểm b khoản 1 Điều 28 dự thảo Luật quy định yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự của nước ngoài bị từ chối thực hiện trong trường hợp:“Gây phương hại đến chủ quyền, an ninh quốc gia, lợi ích quốc gia, trật tự công cộng của Việt Nam”. Một số ý kiến đề nghị thay thế cụm từ “trật tự công cộng” bằng cụm từ “trật tự an toàn xã hội” để đảm bảo tính bao quát, đầy đủ và thống nhất, đồng bộ với các quy định pháp luật hiện hành. Bởi vì cụm từ “trật tự công cộng” mới chỉ đề cập đến khía cạnh hẹp, là trạng thái ổn định, có tổ chức, kỷ luật tại nơi công cộng. Trong khi đó, cụm từ “trật tự an toàn xã hội” thể hiện trạng thái ổn định của xã hội, ở đó các quy định pháp luật, quy tắc ứng xử, chuẩn mực đạo đức được tôn trọng và tuân thủ, đảm bảo mọi người được sống trong môi trường xã hội an toàn, không có các hoạt động gây rối loạn trật tự công cộng, vi phạm pháp luật.
N. Thanh