Uỷ ban Thường vụ Quốc hội họp phiên chất vấn và trả lời chất vấn nhóm vấn đề thuộc lĩnh vực của Bộ Tư pháp
Đẩy mạnh các giải pháp khắc phục vướng mắc, bất cập trong công tác xây dựng văn bản pháp luật
Tham gia chất vấn tại phiên họp, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Đoàn ĐBQH thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, hiện nay vẫn còn tình trạng thông tư của các bộ, ngành chồng chéo, gây khó khăn trong tổ chức thực hiện; đề nghị Bộ Tư Pháp nêu rõ những giải pháp để đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật.
Đại biểu Trịnh Minh Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long đề nghị Bộ trưởng Bộ Tư Pháp cho biết nguyên nhân của việc quy định về thẩm quyền, trách nhiệm trong kiểm tra văn bản chưa thực sự rõ ràng, hợp lý và chỉ ra các giải pháp để nâng cao năng lực, hiệu quả trong công tác kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật, qua đó tránh tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo giữa các văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam.
Theo Đại biểu Trần Thị Vân, Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh, tình trạng nợ, chậm ban hành văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành luật đã diễn ra trong nhiều năm mà chưa được khắc phục, gây khoảng trống pháp luật; đề nghị Bộ trưởng có giải pháp khắc phục. Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Điểu Huỳnh Sang đề nghị Bộ trưởng cho biết giải pháp và trách nhiệm của Bộ nhằm khắc phục tình trạng chậm và nợ văn bản quy phạm pháp luật trong thời gian đến.
Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long cho biết, việc nợ chậm ban hành văn bản là vấn đề từ lâu chưa được giải quyết dứt điểm. Số văn bản nợ, chậm của từng năm có sự tăng giảm nhất định; dù đã rất cố gắng, nhưng có những Nghị định nợ lâu, chưa xử lý được, ví dụ như Nghị định về tổ chức đại diện của người lao động và thương lượng tập thể, xử lý cho Bộ luật Lao động; Nghị định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực thủy sản, an ninh mạng…
“Thời gian qua, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội đã tiến hành giám sát, Tổng Thư ký Quốc hội cũng có báo cáo về vấn đề này, tuy nhiên số liệu chưa tương đồng”, Bộ trưởng Bộ Tư pháp thông tin.
Theo Bộ trưởng Lê Thành Long, nguyên nhân của tình trạng này là do có quá nhiều nội dung giao quy định chi tiết, hoặc một số Nghị quyết có hiệu lực ngắn, cần cấp tốc ban hành Nghị quyết thay thế… Về giải pháp, Bộ trưởng cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị quyết về một số giải pháp khắc phục vướng mắc, bất cập trong công tác xây dựng văn bản pháp luật, trong đó có các quy định đảm bảo tính kỷ luật hành chính trong việc xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Đồng thời, Bộ Chính trị cũng đang chỉ đạo trình quy định của Bộ Chính trị về một số giải pháp phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm trong công tác xây dựng văn bản. Về lâu dài, Bộ trưởng cho rằng, trong xây dựng pháp luật, cần quy định rõ nhiều vấn đề cụ thể trong luật, không nên dựa vào việc xây dựng văn bản giải thích, hướng dẫn.
Phó trưởng Đoàn Đại biểu quốc hội thành phố Trần Chí Cường chủ trì tại điểm cầu Đà Nẵng
Về vấn đề rà soát văn bản quy phạm pháp luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho biết, kể từ báo cáo số 442 đã trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa trước, đến nay Bộ đã trình thêm 10 báo cáo rà soát khác nhau; trong thời gian ngắn tới, các đơn vị sẽ trình Quốc hội báo cáo rà soát tới hơn 22 lĩnh vực. Điều này đặt ra một số vấn đề, bởi công việc rà soát cần có thời gian để thực hiện, khi rà soát cần có trao đổi để có phương án sửa đổi, bổ sung, điều chỉnh, trách nhiệm rà soát thuộc các bộ, ngành, đơn vị cũng cần được nâng cao.
“Một trong những công việc quan trọng cần thực hiện là rà soát lại những kiến nghị, để tránh trùng lặp; ngoài ra cần tập trung cao độ để chuẩn bị cho báo cáo sắp tới trình Quốc hội vào Kỳ họp thứ 6 sắp tới”, Bộ trưởng Lê Thành Long phát biểu.
Về kiểm tra văn bản, Bộ trưởng Bộ Tư pháp cho rằng, thẩm quyền kiểm tra văn bản đã tương đối rõ, trong đó có thẩm quyền của Chính phủ, các Bộ, ngành, cơ quan chủ quản - những chủ thể được quyền trình luật. Ngoài thẩm quyền chung, có thẩm quyền tự kiểm tra và rà soát. Trong quá trình hoạt động, Bộ Tư pháp không kiểm tra tất cả các văn bản theo thẩm quyền mà các bộ, ngành tự kiểm tra, Bộ Tư pháp chỉ vào cuộc với thẩm quyền hoặc giúp Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ. Bộ Tư pháp chỉ vào cuộc khi có dấu hiệu vi phạm.
Trả lời chất vấn của đại biểu Hoàng Ngọc Định, Đoàn ĐBQH tỉnh Hà Giang, về việc xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về phân cấp, phân quyền, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Bộ trưởng khẳng định, phân cấp nói chung đã được quy định cụ thể trong Hiến pháp. Tuy nhiên, vấn đề khó là các quy định về phân cấp, phân quyền nằm rất nhiều ở các luật chuyên ngành.
Vì vậy, trong quá trình phân cấp có những nơi phân cấp về thẩm quyền nhưng thủ tục không có, đây là điểm vướng. Nếu có văn bản riêng về phân cấp sẽ khó có thể sáng lọc những nội dung đã được quy định trong các văn bản hiện hành. Giải pháp đặt ra là cố gắng thể chế hóa tốt hơn các quy định của Hiến pháp và trong quá trình sửa đổi các luật chuyên ngành phân cấp từng ngành, lĩnh vực cụ thể.
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong lĩnh vực tư pháp
Một trong những nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm, đặt câu hỏi chất vấn là vấn đề liên quan đến nguồn nhân lực cho công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế. Theo đại biểu đại biểu Trịnh Minh Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long, hiện nay, còn một số nơi cán bộ có biểu hiện sợ trách nhiệm, né tránh công việc trong công tác tham mưu xây dựng thể chế; đề nghị Bộ trưởng chỉ rõ nguyên nhân chính của vấn đề trên và giải pháp khắc phục trong thời gian đến.
Trả lời chất vấn đại biểu liên quan đến nguồn lực trong công tác xây dựng pháp luật, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long cho biết, hiện cả nước có khoảng 10 nghìn người làm công tác pháp chế, trong đó gần 7.000 người hoạt động kiêm nhiệm. Có 89 tổ chức pháp chế ở trung ương và địa phương là 65 phòng pháp chế. Năm 2022, Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 42 quy định cụ thể về mức chi cho quá trình xây dựng luật, nghị định, thông tư…, nhưng để có mức chi cải thiện theo Thông tư 42 cần có quá trình. Quan điểm của Bộ Tư pháp là cố gắng thu xếp trong khuôn khổ Nhà nước hỗ trợ.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Lê Thành Long trả lời chất vấn
Về lực lượng pháp chế, theo Bộ trưởng Lê Thành Long, nếu so sánh với khối lượng công việc của các bộ, ngành hiện nay có thể thấy số lượng cán bộ làm việc trong lĩnh vực này rất mỏng, rất ít và khó đáp ứng được yêu cầu; một số bộ, ngành có tâm lý không ưu tiên cho lĩnh vực pháp chế. Bộ Tư pháp và Bộ Nội vụ đang xây dựng dự thảo Nghị định 55 sửa đổi, trong đó điều quan trọng nhất là xây dựng chức danh “pháp chế viên” từ đó có cơ sở xây dựng chính sách cho đội ngũ này.
Trả lời câu hỏi đại biểu liên quan đến sợ trách nhiệm, Bộ trưởng Bộ Tư pháp khẳng định có tình trạng này, nguyên nhân thường thấy là đổ lỗi cho hệ thống pháp luật hoặc do tổ chức thực hiện; một số nơi có xu hướng giải thích theo hướng “tiện cho mình” hoặc hiểu, áp dụng pháp luật chưa thống nhất, hành chính hóa.
Trả lời chất vấn của đại biểu Lê Tất Hiếu, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Phúc về chính sách và biện pháp để giúp địa phương thu thút người làm công tác giám định tư pháp, Bộ trưởng Lê Thành Long cho biết, chi phí giám định hiện nay 180.000/người có thể nói là rất thấp và từ năm 2017 đến nay vẫn chưa được cải thiện. Ban Chỉ đạo Trung ương về Phòng, chống tham nhũng, tiêu cực cũng rât quan tâm đến vấn đề này; Tòa án Nhân dân tối cao đang soạn thảo và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Pháp lệnh Chi phí Tố tụng giám định.
Trả lời câu hỏi liên quan đến hoạt động của đấu giá viên, Bộ trưởng Bộ Tư pháp thông tin, trong 5 năm từ 2018 đến 2022, Bộ Tư pháp và các đơn vị khác nhau đã thực hiện tổng số là 143 cuộc thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực đấu giá tài sản. Theo Bộ trưởng, trong pháp luật về đấu giá, cần quy định chặt chẽ hơn về quy trình, cách thức, quy chế nhằm giảm bớt tình trạng thông đồng, dìm giá; đồng thời, tăng cường các biện pháp để chuyên nghiệp hóa đấu giá viên đúng theo chỉ đạo của Ban Chỉ đạo Trung ương phòng chống tham nhũng, tiêu cực và các văn bản của Đảng. Giải pháp hiện nay là phải chuyên nghiệp hóa, bảo vệ được chức danh nghề nghiệp là đấu giá viên, đồng thời có động viên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thông qua chế độ bồi dưỡng nhất định.
Về định hướng sửa Luật Đấu giá, Bộ trưởng Lê Thành Long cho biết, tuân theo nguyên tắc đấu giá là pháp luật về hình thức, liệt kê đầy đủ hơn các tài sản công cần phải bán đấu giá, cập nhật những thuật ngữ, siết chặt một số các quy định để giảm tình trạng thông đồng, dìm giá, trục lợi và đặc biệt làm thất thoát ngân sách nhà nước; có các biện pháp về tăng cường năng lực, chuyên nghiệp hóa đội ngũ làm đấu giá với tư cách là một nghề tư pháp đặc thù và phát triển đến đấu giá trực tuyến.
NGÔ HUYỀN