Trường Tiểu học Lý Tự Trọng, ảnh: Minh Sơn
Nhu cầu lớn nhưng nhiều công trình đã xuống cấp
Năm học 2025-2026, toàn thành phố Đà Nẵng có 1.202 trường học với 15.393 lớp và 491.387 học sinh. Toàn ngành có 2.754 cán bộ quản lý và 40.954 giáo viên. Đến tháng 4/2026, toàn thành phố có 524/967 trường công lập đạt chuẩn quốc gia, đạt tỷ lệ 54,2%. Những con số trên cho thấy quy mô hệ thống giáo dục của thành phố rất lớn, trong khi yêu cầu về cơ sở vật chất ngày càng cao. Đặc biệt, việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đòi hỏi không chỉ đủ phòng học mà còn phải có hệ thống phòng học bộ môn, phòng chức năng, thư viện, thiết bị thực hành, khu thể chất và các điều kiện hỗ trợ khác.
Theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường trực thuộc Sở hiện còn thiếu 240 phòng học, 82 phòng âm nhạc, 82 phòng mỹ thuật, 69 phòng công nghệ, 82 phòng tin học, 71 phòng ngoại ngữ và 62 phòng đa chức năng. Ngoài ra, các trường còn có nhu cầu lớn về phòng thí nghiệm, thư viện, khu thể thao, ký túc xá và các công trình phụ trợ khác. Trong khi đó, nhiều trường được xây dựng từ nhiều năm trước đã xuống cấp, hết niên hạn sử dụng. Qua kiểm định, một số công trình được xác định ở mức độ nguy hiểm, không bảo đảm an toàn nếu tiếp tục sử dụng trong điều kiện bình thường.
Tại Trường THCS Lương Thế Vinh (phường Hòa Khánh), công trình được xây dựng từ năm 2000, hiện xuất hiện tình trạng mái thấm dột, gạch nền bong tróc, tường và sê-nô nứt. Trường Tiểu học Trần Quốc Toản (xã Trà My) được xây dựng từ năm 2005 cũng đã xuống cấp nghiêm trọng. Trường THPT Hiệp Đức có dãy nhà cấp 4 đưa vào sử dụng từ năm 2002 và dãy nhà 2 tầng sử dụng từ năm 2001, nay đã xuống cấp,… Một trường hợp đặc biệt đáng quan tâm là Trường THPT Phạm Phú Thứ, theo kết quả kiểm định được nhà trường báo cáo, nhiều khối nhà được đánh giá ở mức độ nguy hiểm cấp C; khối nhà công vụ và nhà xe ở mức độ nguy hiểm cấp D, tức khả năng chịu lực của kết cấu không đáp ứng yêu cầu sử dụng bình thường và xuất hiện tình trạng nguy hiểm tổng thể. Đây không còn đơn thuần là câu chuyện về mỹ quan hay chất lượng công trình, mà trước hết là yêu cầu bảo đảm an toàn cho học sinh, giáo viên và người lao động trong trường học.
Bên cạnh đó, tại nhiều cơ sở giáo dục, tình trạng thiếu phòng học, phòng học bộ môn, thư viện, nhà đa năng, khu thể chất, công trình vệ sinh, hạ tầng kỹ thuật,… vẫn còn tồn tại. Một số phòng học có diện tích chưa đáp ứng tiêu chuẩn; việc bố trí bàn ghế cũng chưa bảo đảm đầy đủ các khoảng cách theo quy định. Ở cấp tiểu học, nhất là khu vực trung du và miền núi, hệ thống điểm trường lẻ đặt ra thêm nhiều khó khăn. Nhiều điểm trường đã xuống cấp, hư hỏng, trong khi việc đầu tư, sửa chữa phải tính toán phù hợp với quy mô học sinh và điều kiện địa hình. Cùng với cơ sở vật chất, thiết bị dạy học cũng là một “mắt xích” cần được tháo gỡ. Thời gian qua, thành phố đã quan tâm đầu tư thiết bị phục vụ Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Tuy nhiên, ở một số nơi, việc mua sắm thiết bị tối thiểu vẫn đạt tỷ lệ thấp, nhiều trường chưa được trang bị đầy đủ, thiết bị không đồng bộ hoặc đã cũ, hư hỏng. Điều này khiến giáo viên phải chủ động tự thiết kế đồ dùng dạy học, khai thác học liệu số, thậm chí sử dụng các thí nghiệm ảo để phục vụ việc dạy và học. Có thể nói, sự chủ động, sáng tạo của giáo viên là đáng ghi nhận, nhưng không thể xem đây là giải pháp thay thế lâu dài cho trách nhiệm bảo đảm điều kiện dạy học bởi một chương trình giáo dục hiện đại cần được vận hành trên nền tảng cơ sở vật chất và thiết bị tương ứng. Mặt khác, một số danh mục thiết bị được ban hành từ trước nay đã bộc lộ sự lạc hậu, không còn phù hợp với phương thức tổ chức dạy học hiện nay. Do đó, cùng với việc mua sắm đủ thiết bị, cần rà soát để tránh tình trạng đầu tư những thiết bị ít sử dụng trong khi lại thiếu các phương tiện phục vụ dạy học thực tế.
Áp lực gia tăng từ tốc độ phát triển đô thị
Một trong những vấn đề nổi lên sau hợp nhất giữa tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng là sự gia tăng nhanh số lượng học sinh tại một số khu vực. Tại một số địa bàn như: phường Liên Chiểu, phường Hòa Khánh,… tốc độ tăng dân số cơ học và nhu cầu học tập đang tạo sức ép lớn lên hệ thống trường, lớp hiện có. Khi số học sinh tăng nhanh nhưng quỹ đất dành cho giáo dục không được chuẩn bị từ trước, việc mở rộng trường học trở nên khó khăn. Có trường còn gặp tình trạng diện tích đất bị thu hẹp do giải tỏa để thực hiện các dự án giao thông, khiến không gian dành cho phòng học, phòng bộ môn, sân chơi và các công trình phụ trợ càng thiếu. Hiện Phường Liên Chiểu đã kiến nghị xây dựng thêm một trường THCS mới tại khu vực Thanh Vinh hoặc Hồng Phước. Điều này cho thấy bài toán trường lớp phải được đặt trong tổng thể quy hoạch đô thị, chứ không thể chỉ xử lý khi trường học đã quá tải. Tương tự, một số trường tuy từng được công nhận đạt chuẩn quốc gia nhưng đến thời điểm đánh giá lại lại chưa thể công nhận lại do cơ sở vật chất xuống cấp hoặc không còn đáp ứng các tiêu chuẩn mới. Hiện nay, tiêu chí trường đạt chuẩn quốc gia theo Thông tư 23/2024/TT-BGDĐT có nhiều yêu cầu cao hơn trước, trong khi nhiều công trình được đầu tư từ nhiều năm trước. Vì vậy việc nâng tỷ lệ trường đạt chuẩn quốc gia không chỉ là xây thêm trường mới, mà còn là bài toán duy tu, nâng cấp và tái đầu tư đối với những trường đã có.
Giải pháp nào để nâng chất giáo dục Đà Nẵng
Có thể thấy một nguyên nhân quan trọng của những bất cập hiện nay là công tác dự báo quy mô dân số, học sinh ở một số địa bàn chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số cơ học. Để khắc phục, trước hết thành phố cần xây dựng một bản đồ nhu cầu trường học theo từng khu vực, từng cấp học và từng giai đoạn. Việc dự báo không chỉ dựa trên số học sinh hiện tại mà phải tính đến dân số, các khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu dân cư, tốc độ tăng dân số và xu hướng dịch chuyển dân cư. Trên cơ sở đó, xác định rõ nơi nào cần xây trường mới, nơi nào cần mở rộng, nơi nào cần cải tạo và nơi nào có thể sắp xếp lại điểm trường,…. Xem đây sẽ là cơ sở để phân bổ vốn đầu tư theo thứ tự ưu tiên, tránh đầu tư dàn trải. Đặc biệt, đối với những công trình được đánh giá có nguy cơ mất an toàn, cần xây dựng danh mục “công trình đỏ” để xử lý trước. Những trường ở mức độ nguy hiểm cao phải được kiểm định, có phương án gia cố, sửa chữa, di dời hoặc xây dựng thay thế tùy từng trường hợp, không nên chờ đến khi phát sinh sự cố mới xử lý.
Học sinh trường THPT Phan Chu Trinh, ảnh: Minh Sơn
Cùng với đó, trong bối cảnh nguồn lực đầu tư còn hạn chế, thành phố cần đổi mới phương thức phân bổ vốn theo hướng xác định rõ thứ tự ưu tiên. Trước hết, cần tập trung nguồn lực cho các hạng mục có tính cấp bách, liên quan trực tiếp đến an toàn công trình. Những công trình, hạng mục đã xuống cấp nghiêm trọng; hệ thống điện, nước và phòng cháy, chữa cháy không bảo đảm yêu cầu an toàn… cần được ưu tiên xử lý trước, nhằm kịp thời khắc phục các nguy cơ, bảo đảm an toàn trong quá trình sử dụng. Thứ hai là đủ phòng học và phòng học bộ môn thiết yếu, nhất là tại những địa bàn đang quá tải. Việc đầu tư cần gắn với Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tránh xây phòng học nhưng thiếu các không gian phục vụ hoạt động giáo dục mới. Thứ ba là đảm bảo thiết bị dạy học tối thiểu. Thành phố cần có cơ chế theo dõi tiến độ mua sắm tập trung, xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành. Với những gói mua sắm bị đình trệ do thay đổi tổ chức hành chính hoặc thủ tục đầu tư, cần có phương án chuyển tiếp, không để học sinh tiếp tục thiếu thiết bị qua nhiều năm học.
Một giải pháp khác là xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung về tài sản giáo dục. Mỗi trường cần có danh mục số hóa về phòng học, phòng chức năng, thiết bị, tuổi thọ công trình, mức độ sử dụng và nhu cầu sửa chữa,... Khi dữ liệu được cập nhật thường xuyên, thành phố sẽ có cơ sở phân bổ vốn chính xác hơn và hạn chế mua sắm trùng lặp hoặc để thiết bị xuống cấp mà không được bảo trì. Ngoài ra, cần ưu tiên sử dụng hợp lý các khu đất công, trụ sở dôi dư sau sắp xếp cho sự nghiệp giáo dục nếu phù hợp quy hoạch và đảm bảo công năng lâu dài. Cuối cùng, thành phố cần có giải pháp để huy động các nguồn lực hợp pháp từ xã hội để bổ sung trang thiết bị, thư viện, không gian đọc, sân chơi, hoạt động trải nghiệm,... cho các trường trên nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch, không tạo thêm áp lực tài chính cho phụ huynh.