Tháo gỡ điểm nghẽn từ chính thể chế
Thực tiễn nhiều năm qua cho thấy, không ít dự án đầu tư, quỹ đất và tài sản công bị đình trệ không chỉ do sai phạm trong quá trình thực hiện mà còn bởi sự chồng chéo, thiếu thống nhất giữa các quy định pháp luật. Khi những vướng mắc về đất đai, đầu tư, quy hoạch, đấu thầu hoặc quản lý tài sản công kéo dài, thiệt hại không chỉ dừng ở một dự án mà còn làm lãng phí nguồn lực xã hội, giảm niềm tin của doanh nghiệp và ảnh hưởng đến tăng trưởng.
Bộ trưởng Bộ Công an, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số (Ảnh – Cổng thông tin điện tử của Quốc hội).
Điểm đáng chú ý của dự thảo Nghị quyết là không hợp thức hóa sai phạm, không miễn trừ trách nhiệm pháp lý. Cơ chế đặc thù chỉ được áp dụng để xử lý những vướng mắc phát sinh từ bất cập của pháp luật; còn mọi hành vi tham nhũng, tiêu cực, trục lợi hoặc cố ý vi phạm vẫn phải xử lý nghiêm theo quy định.
Cách tiếp cận này phản ánh bước chuyển quan trọng trong tư duy lập pháp. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là xử lý hậu quả của từng vụ việc thì nay Quốc hội hướng tới xử lý tận gốc những "điểm nghẽn" của thể chế. Pháp luật không chỉ thực hiện chức năng kiểm soát quyền lực mà còn phải tạo lập môi trường pháp lý ổn định, minh bạch để huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực phát triển.
Tuy nhiên, cơ chế đặc thù chỉ phát huy hiệu quả khi đi đôi với cơ chế kiểm soát đặc biệt. Việc xác định rõ phạm vi áp dụng, điều kiện thực hiện, thẩm quyền quyết định, trách nhiệm giải trình và cơ chế giám sát là yếu tố quyết định để vừa tháo gỡ khó khăn, vừa bảo đảm nguyên tắc thượng tôn pháp luật.
Thực tiễn Đà Nẵng: Khi điểm nghẽn được tháo gỡ, nguồn lực được khơi thông
Đà Nẵng là minh chứng rõ cho thấy giá trị của việc tháo gỡ các rào cản thể chế. Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, thành phố vừa kiện toàn tổ chức bộ máy, vừa tập trung xử lý các dự án tồn đọng, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, đầu tư hạ tầng và khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai.
Kỳ họp Chuyên đề Hội đồng nhân dân thành phố khoá XI
Bằng hành động thiết thực, cụ thể, Hội đồng nhân dân thành phố Đà Nẵng đã tổ chức Kỳ họp chuyên đề lần thứ 5 ngay sau Kỳ họp thường lệ giữa năm 2026 chỉ 1 tuần để xem xét nhiều quyết sách quan trọng liên quan đến đầu tư Khu bến cảng Liên Chiểu, các dự án thu hồi đất, bồi thường, tái định cư, đấu thầu dự án có sử dụng đất và cơ chế phục vụ vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp; mục tiêu xuyên suốt là chủ động xử lý những vấn đề thuộc thẩm quyền, tạo cơ sở pháp lý để các dự án sớm triển khai và phát huy hiệu quả nguồn lực. Đúng như phát biểu khai mạc Kỳ họp của Chủ tịch HĐND thành phố Nguyễn Đức Dũng nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt là "đồng hành tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, tạo điều kiện để các dự án, chính sách và nhiệm vụ cấp thiết được triển khai kịp thời". Đây cũng chính là thông điệp lớn mà Quốc hội đang hướng tới trong quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam: thượng tôn pháp luật để phát triển, hoàn thiện thể chế để khơi thông nguồn lực và kiến tạo động lực mới cho tăng trưởng đất nước.
Cùng với đó, kết quả phát triển kinh tế - xã hội sáu tháng đầu năm 2026 cho thấy những chuyển biến tích cực của thành phố đầy năng động. Thu hút đầu tư trong nước đạt hơn 74,2 nghìn tỷ đồng, tăng gần 75%; vốn FDI đạt khoảng 357,8 triệu USD, tăng 1,8 lần; số doanh nghiệp thành lập mới tăng hơn 31%; gần 98% số dự án, cơ sở nhà, đất thuộc diện theo dõi đã được xử lý. Những con số này cho thấy khi các rào cản pháp lý từng bước được tháo gỡ, niềm tin của nhà đầu tư được củng cố và nguồn lực phát triển được khơi thông.
Tuy vậy, nhiều vướng mắc vẫn vượt quá thẩm quyền của địa phương do sự chồng chéo của hệ thống pháp luật qua nhiều thời kỳ. Điều đó cho thấy, nỗ lực của địa phương là điều kiện cần, nhưng để khơi thông toàn diện các nguồn lực vẫn cần một khuôn khổ pháp lý thống nhất ở tầm quốc gia.
Hoàn thiện thể chế để kiến tạo phát triển
Từ thực tiễn đó có thể thấy, giá trị của dự thảo Nghị quyết không chỉ nằm ở việc tháo gỡ những dự án đang đình trệ mà còn ở việc hình thành một cơ chế pháp lý đủ năng lực xử lý các điểm nghẽn của thực tiễn. Mục tiêu không phải là nới lỏng kỷ cương pháp luật mà là tách bạch giữa xử lý trách nhiệm của cá nhân vi phạm với việc tiếp tục khai thác hiệu quả các nguồn lực hợp pháp của Nhà nước và xã hội.
Sau khi được thông qua, Nghị quyết sẽ không chỉ giải quyết những khó khăn trước mắt mà còn đánh dấu bước chuyển trong tư duy xây dựng pháp luật: xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm nhưng không để nguồn lực phát triển tiếp tục bị lãng phí vì những bất cập của thể chế. Đó cũng là tiền đề để xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, ổn định, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo động lực phát triển bền vững trong giai đoạn mới.