Đường ven biển Võ Chí Công thành phố Đà Nẵng
Năm 2026 là năm kéo dài thời kỳ ổn định ngân sách giai đoạn 2022-2025 theo Kết luận của Ủy ban thường vụ Quốc hội tại thông báo số 2552/TB-VPQH ngày 16/7/2025; do đó, Nghị quyết của HĐND thành phố về quy định phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi và tỷ lệ phần trăm (%) phân chia các khoản thu giữa các cấp ngân sách trên địa bàn thành phố năm 2026 vẫn tiếp tục kế thừa các nội dung trong giai đoạn 2022 – 2025.
Sau khi hợp nhất, HĐND thành phố đã ban hành Nghị quyết số 18/NQ-HĐND ngày 12/8/2025 về phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi, tỷ lệ phần trăm (%) các khoản thu phân chia giữa ngân sách địa phương và dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn, thu, chi ngân sách địa phương, phương án phân bổ dự toán năm 2025 của thành phố Đà Nẵng sau sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính. Qua quá trình thực hiện nghị quyết, bước đầu cho thấy bộ máy tổ chức chính quyền địa phương vận hành khá thông suốt, các nhiệm vụ chi cho con người, an sinh xã hội cơ bản được đảm bảo. UBND thành phố đã ban hành các quyết định giao dự toán thu - chi cho các sở ngành, địa phương; điều chỉnh hạch toán dữ liệu theo quy định; bổ sung kinh phí có mục tiêu cho cấp xã, phường để bảo đảm duy trì các nhiệm vụ phát sinh sau khi kết thúc cấp huyện. Trong đó, tập trung ưu tiên bố trí kinh phí cho sự nghiệp giáo dục nhằm bảo đảm phục vụ năm học mới 2025 - 2026; xử lý kịp thời các nhiệm vụ cấp bách trong giai đoạn chuyển đổi mô hình quản lý, góp phần bảo đảm ổn định tài chính - ngân sách trong giai đoạn chuyển tiếp, vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp hiệu quả và thông suốt.
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện cũng bộc lộ những "điểm nghẽn" cần tiếp tục xem xét tháo gỡ như: Việc phân cấp ngân sách giai đoạn đầu mang tính chất "sáp nhập cơ học", việc chuyển dự toán cấp huyện về thành phố và sáp nhập dự toán cấp xã chưa thực sự gắn nguồn lực với khối lượng nhiệm vụ chuyển giao nên gây lúng túng cho cơ sở khi triển khai thực hiện các nhiệm vụ tại địa phương. Công tác giải ngân vốn đầu tư công còn gặp không ít khó khăn do lúng túng trong việc xác định mô hình Ban Quản lý dự án cấp khu vực/chuyên ngành, đơn vị quản lý dự án cấp xã và thủ tục chuyển tiếp dự án dở dang từ cấp huyện cũ nên làm chậm tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, tính đến đầu tháng 12/2025, thành phố đã giải ngân được hơn 55% so với chỉ tiêu Chính phủ giao và hơn 51% so với chỉ tiêu HĐND thành phố giao, đây là con số khá thấp so với yêu cầu tiến độ của năm. Ngoài ra, định mức phân bổ kinh phí còn bất cập, chưa đồng bộ giữa các địa phương; có sự chênh lệch về định mức chi sự nghiệp giữa thành phố Đà Nẵng cũ và tỉnh Quảng Nam nên xảy ra những khó khăn vướng mắc cho việc lập dự toán của các xã, phường trong giai đoạn đầu sáp nhập.
Tiếp tục hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi
Hoàn thiện cơ chế phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi theo hướng tăng quyền tự chủ và trách nhiệm cho các xã, phường nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước, thực hiện các nhiệm vụ chi một cách hiệu quả và minh bạch, đáp ứng kịp thời các yêu cầu phát sinh tại các địa phương, cần xác định tỷ lệ điều tiết ngân sách dựa trên cơ sở dữ liệu dự báo khoa học, độ tin cậy cao, nhất là các sắc thuế bền vững như thuế giá trị gia tăng, thuế thu nhập doanh nghiệp,… Đối với các xã, phường có nguồn thu tiền sử dụng đất lớn như: phường Ngũ Hành Sơn (2.155 tỷ), Hải Châu (1.534 tỷ); Sơn Trà (1.357 tỷ); Điện Bàn Đông (1.131 tỷ), ,… cần có cơ chế phân bổ tỷ lệ hợp lý cho các địa phương có nguồn thu để tạo động lực và chủ động trong việc đầu tư cơ sở hạ tầng, tránh cơ chế "xin - cho", nhưng vẫn đảm bảo sự điều tiết công bằng cho các khu vực khó khăn hơn. Ngoài ra, xem xét để lại nguồn thu phí, lệ phí dịch vụ cho cấp xã/phường thụ hưởng (sau khi trích cho cơ quan thu) để cơ sở duy tu bảo dưỡng, đảm bảo an ninh trật tự, vệ sinh môi trường, khuyến khích và tạo động lực cho địa phương thực hiện tốt nhiệm vụ, nuôi dưỡng nguồn thu. Đồng thời, mạnh dạn phân cấp nhiệm vụ chi cho cấp xã/phường tương xứng với thẩm quyền quản lý nhà nước tại địa bàn. Đặc biệt, cần có cơ chế thưởng vượt thu hoặc bổ sung có mục tiêu một cách linh hoạt để chính quyền cơ sở chủ động xử lý các vấn đề cấp bách về dân sinh, thiên tai, dịch bệnh,… mà không phải chờ quy trình duyệt cấp kinh phí từ các cơ quan cấp trên của thành phố.
Một góc khu tái định cư Bình Dương xã Thăng An, Tp Đà Nẵng
Đổi mới nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ chi thường xuyên, theo đó cần tập trung rà soát xóa bỏ sự chênh lệch bất hợp lý giữa các định mức cũ; ưu tiên nguồn lực đảm bảo chi cho con người (lương, phụ cấp), giáo dục, y tế và an sinh xã hội; không thể áp dụng một định mức "cào bằng". Cần xây dựng hệ số ưu tiên, tiêu chí bổ sung và các yếu tố đặc thù khác để quy đổi và tính toán phân bổ ngân sách minh bạch và hiệu quả cho các xã, phường, theo đó các yếu tố chính có thể đưa vào hệ quy chiếu tính toán như: quy mô dân số, trình độ phát triển kinh tế - xã hội, đặc điểm địa lý (vùng biên giới, hải đảo, miền núi), cơ sở hạ tầng- tài nguyên (khu vực đô thị, địa bàn có khu công nghiệp, khoáng sản, thủy điện), trình độ dân trí,…. cộng với các yếu tố đặc thù như vùng đồng bào dân tộc thiểu số, chính sách riêng của Trung ương. Bên cạnh đó, việc xây dựng định mức phân bổ ngân sách phải được rõ ràng, đơn giản, dễ hiểu, dễ thực hiện, có định lượng cụ thể để các đơn vị tự chủ tài chính và UBND các xã, phường chủ động xây dựng dự toán, giảm thiểu cơ chế “xin – cho” trong quá trình hoạt động.
Sớm ban hành quy định phân cấp quản lý đầu tư và phân cấp nhiệm vụ chi đầu tư phát triển giữa ngân sách thành phố và ngân sách cấp xã giai đoạn 2026-2030 phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 02 cấp gắn với phân định thẩm quyền quản lý. Tăng cường phân cấp cho cấp xã quản lý đối với các dự án có quy mô vừa và nhỏ, các dự án hạ tầng thiết yếu, phục vụ dân sinh như công trình thuỷ lợi, thoát nước, công viên cây xanh, dịch vụ công ích,…; đồng thời đẩy mạnh công tác hướng dẫn về chuyên môn nghiệp vụ và kiểm tra, giám sát để đảm bảo rõ trách nhiệm, thẩm quyền và đảm bảo chất lượng. Phân định rõ thẩm quyền quyết định chủ trương, phê duyệt dự án, thiết kế - dự toán đối với các dự án thuộc thẩm quyền do thành phố quyết định và các dự án phân cấp cho cấp xã quyết định đối với từng loại dự án và nguồn vốn thực hiện dự án.
Xác định mô hình Ban Quản lý dự án khi thực hiện chính quyền 02 cấp theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp đảm bảo các quy định hướng dẫn tại Công văn 8150/BNV-TCBC ngày 18/9/2025 của Bộ Nội vụ về việc sắp xếp đơn vị sự nghiệp theo Công văn 59-CV/BCĐ ngày 12/9/2025 của Ban Chỉ đạo Trung ương về tổng kết Nghị quyết 18-NQ/TW. Đối với Ban quản lý dự án đầu tư xây dựng cấp tỉnh việc tổ chức, sắp xếp lại phải tuân thủ Luật Tổ chức chính quyền địa phương, các quy định về thành lập, tổ chức lại, giải thể đơn vị sự nghiệp công lập,… Đối với hình thức ban quản lý dự án cấp xã nên xem xét giao về UBND cấp xã xác định sự cần thiết và thẩm quyền quyết định thành lập nhằm đảm bảo phù hợp với tình hình thực tiễn tại địa phương, đảm bảo kinh phí hoạt động gắn với tự chủ về tài chính. Trường hợp xác định Trung tâm cung ứng dịch vụ sự nghiệp công là chủ đầu tư dự án, các cơ quan có chức năng của thành phố xem xét rà soát, ban hành bổ sung chức năng, nhiệm vụ cho trung tâm.