Tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác kiểm tra, giám sát
Công tác kiểm tra, giám sát là một trong những chức năng lãnh đạo quan trọng của Đảng Cộng sản Việt Nam, là bộ phận thiết yếu trong công tác xây dựng Đảng nhằm giữ vững kỷ cương, phòng ngừa sai phạm và kiểm soát quyền lực. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: "Lãnh đạo mà không kiểm tra thì coi như không lãnh đạo". Kiểm tra không phải là việc làm hình thức hay "bới lông tìm vết", mà là một khâu tất yếu, gắn liền với quá trình lãnh đạo của Đảng, đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong công tác xây dựng Đảng, bảo đảm cho đường lối, chủ trương của Đảng được thực hiện đúng đắn và giữ gìn kỷ luật, sự đoàn kết thống nhất trong nội bộ. Theo Người, mục đích của công tác kiểm tra chính là phát hiện những hạn chế, bất cập, thiếu sót trên tất cả các mặt để hoàn thành tốt nhất các nhiệm vụ đề ra. Bên cạnh cách thức tổ chức thực hiện và công tác cán bộ, Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng công tác kiểm tra, giám sát cũng là nhân tố quyết định đến sự thành công của mọi công việc.
Hội nghị công bố quyết định thành lập Đảng bộ HĐND thành phố trực thuộc Thành uỷ và chỉ định các chức danh UBKT Đảng uỷ HĐND thành phố.
Kiểm tra, giám sát minh bạch giúp giữ vững kỷ cương, phép nước, nâng cao uy tín của Đảng trước Nhân dân và củng cố sự đoàn kết thống nhất trong nội bộ. Công tác kiểm tra, giám sát là để phòng ngừa và giáo dục, giúp cán bộ, đảng viên sửa chữa sai lầm, khuyết điểm; không những vậy, kiểm tra còn là cách để phát hiện những gương người tốt, việc tốt, những cách làm hay, sáng tạo từ cơ sở để biểu dương, nhân rộng. Theo tư tưởng của Người, kiểm tra phải khách quan, công tâm, dựa trên tinh thần xây dựng, vô tư, không có định kiến cá nhân, không thiên vị và tránh lối làm việc quan liêu, qua loa; kiểm tra phải được tiến hành thường xuyên, đều đặn chứ không phải đợi đến khi có sự việc xảy ra mới làm; nội dung kiểm tra phải toàn diện, từ tư tưởng chính trị, đạo đức lối sống đến việc thực hiện nhiệm vụ được giao.
Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nhấn mạnh rằng công tác kiểm tra không chỉ là nhiệm vụ riêng của ủy ban kiểm tra (UBKT) hay một bộ phận chuyên trách, mà là trách nhiệm của toàn Đảng, của cấp ủy các cấp và của mỗi đảng viên. Những người làm công tác kiểm tra phải là những cán bộ có phẩm chất đạo đức trong sáng, kiên quyết, trung thực, công tâm, có năng lực và uy tín để dám đấu tranh với cái sai, bảo vệ cái đúng.
Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm tra, giám sát vẫn giữ nguyên giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc, là kim chỉ nam để Đảng ta không ngừng tự đổi mới, tự chỉnh đốn, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu trong giai đoạn hiện nay.
Lịch sử 78 năm ngành kiểm tra Đảng
Ngay từ ngày đầu thành lập, Đảng ta đã nhận thức rõ tầm quan trọng của công tác kiểm tra đối với việc bảo đảm thực hiện nghiêm túc các mục tiêu, lý tưởng, cương lĩnh, chiến lược, đường lối, chính sách, chỉ thị, nghị quyết của Đảng, tăng cường giữ gìn kỷ luật, kỷ cương, giữ vững sự đoàn kết thống nhất trong Đảng. Công tác kiểm tra luôn được Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh quan tâm theo dõi, trực tiếp chỉ đạo các cấp ủy, tổ chức đảng triển khai thực hiện.
Ngày 16/10/1948, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ra Quyết nghị số 29-QN/TW về việc thành lập Ban Kiểm tra Trung ương. Sự ra đời của Ban Kiểm tra Trung ương - Cơ quan kiểm tra chuyên trách đầu tiên của Đảng là một tất yếu khách quan, nhằm đáp ứng yêu cầu của công tác xây dựng Đảng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đây là căn cứ để Thường vụ Bộ Chính trị khoá 8 lấy ngày 16/10/1948 là Ngày truyền thống ngành Kiểm tra của Đảng.
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 2 của Đảng (tháng 2/1951), Ban Chấp hành Trung ương quyết nghị hợp nhất Ban Kiểm tra Trung ương Đảng và Ban Thanh tra Chính phủ. Đến Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 10 (tháng 3/1957), căn cứ vào tình hình thực tế, Trung ương quyết định tách riêng Ban Kiểm tra Trung ương Đảng và Ban Thanh tra Chính phủ.
Ngày 06/3/1956, Bộ Chính trị khóa 2 ban hành Nghị quyết về việc tăng cường lãnh đạo công tác kiểm tra và kiện toàn tổ chức ban kiểm tra các cấp. Theo đó, ban kiểm tra các khu ủy, tỉnh ủy, thành ủy được thành lập; cho đến cuối nhiệm kỳ Đại hội 2, Ban kiểm tra đã được thành lập từ Trung ương đến cấp khu và cấp tỉnh, thành. Đến Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 3 của Đảng (tháng 9/1960), Ban kiểm tra các cấp được đổi tên thành UBKT và do cấp ủy cùng cấp bầu ra. Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ 5 của Đảng (tháng 3/1982), UBKT được thành lập thành một hệ thống hoàn chỉnh và thống nhất từ Trung ương đến đảng ủy cơ sở.
Từ khi ra đời đến nay, chức năng, nhiệm vụ cơ quan kiểm tra chuyên trách của Đảng đã nhiều lần được bổ sung, điều chỉnh; mô hình tổ chức và đội ngũ cán bộ kiểm tra cũng không ngừng được phát triển, hoàn thiện để phù hợp với tình hình và yêu cầu thực tiễn; công tác chuyển đổi số trong ngành kiểm tra cũng được đẩy mạnh nhằm đáp ứng xu thế chung.
UBKT Đảng uỷ HĐND thành phố - kiểm tra để chủ động phòng ngừa
Sau khi thành phố Đà Nẵng (mới) được thành lập trên cơ sở hợp nhất tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng từ ngày 01/7/2025, Đảng bộ Hội đồng nhân dân (HĐND) thành phố nhiệm kỳ 2025 - 2030 được thành lập, trực thuộc Đảng uỷ các cơ quan Đảng. Đến ngày 04/9/2026, thực hiện chủ trương của Trung ương, Đảng bộ HĐND thành phố được nâng cấp, trực thuộc Thành uỷ. Cùng với đó, UBKT Đảng uỷ HĐND thành phố cũng được thành lập với 5 thành viên. Ngay sau khi được thành lập, UBKT Đảng uỷ HĐND thành phố đã tham mưu Đảng uỷ ban hành quy chế làm việc, ban hành chương trình công tác toàn khoá, hằng năm và chủ động triển khai các hoạt động kiểm tra, giám sát.
UBKT Đảng uỷ HĐND thành phố còn rất non trẻ, cán bộ hoạt động kiêm nghiệm, song các hoạt động kiểm tra, giám sát được triển khai nghiêm túc, bài bản, việc lựa chọn nội dung kiểm tra, giám sát cũng được cân nhắc, phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Trong chương trình kiểm tra, giám sát toàn khoá, UBKT Đảng uỷ HĐND thành phố xác định việc tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, kỷ luật đảng nhằm kịp thời phát hiện nhân tố mới, tích cực để phát huy, bảo vệ cái đúng, bảo vệ người tốt, cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đột phá vì lợi ích chung; chủ động phát hiện để phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục khuyết điểm, vi phạm của tổ chức đảng và đảng viên; góp phần xây dựng Đảng bộ HĐND thành phố trong sạch, vững mạnh. Đồng thời, đặt ra yêu cầu kiểm tra, giám sát xuất phát từ yêu cầu nhiệm vụ chính trị và công tác xây dựng Đảng; phải tiến hành thường xuyên, toàn diện, tuân thủ đúng nguyên tắc, quy trình, thủ tục, thẩm quyền, phương pháp công tác theo quy định của Đảng; chủ động, kịp thời, công khai, dân chủ, khách quan, công tâm, thận trọng, chặt chẽ, chính xác, nghiêm minh.
Từ khi thành lập đến nay, UBKT Đảng uỷ đã tiến hành và tham mưu Đảng uỷ tiến hành các hoạt động kiểm tra, giám sát chuyên đề như: việc chấp hành các quy định về công tác đảng vụ tại các chi bộ; công tác lãnh đạo và tổ chức thực hiện Chỉ thị số 50-CT/TW, ngày 23/7/2025 của Ban Bí thư về “tiếp tục đổi mới và nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ trong giai đoạn mới” và Chỉ thị số 05-CT/TU ngày 10/11/2025 của Ban Thường vụ Thành ủy về “tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường kỷ luật, kỷ cương, khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy, không làm đúng, đầy đủ chức trách, nhiệm vụ, quyền hạn trong thực thi công vụ”; việc triển khai quán triệt, thực hiện Nghị quyết Đại hội lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ thành phố lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Các cơ quan Đảng thành phố lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ HĐND thành phố nhiệm kỳ 2025-2030; việc lãnh đạo, chỉ đạo quán triệt, tuyên truyền, cụ thể hóa và triển khai thực hiện Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị “Về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị khóa XII về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”; việc quản lý, sử dụng tài chính của Đảng. Đây là những nội dung hết sức thiết thực, phục vụ trực tiếp cho công tác xây dựng Đảng; góp phần quan trọng trong việc xây dựng Đảng bộ trong sạch, vững mạnh. Bên cạnh đó, các hoạt động kiểm tra, giám sát thường xuyên cũng được UBKT Đảng uỷ HĐND thành phố quan tâm triển khai thực hiện thông qua việc phân công trách nhiệm cho từng thành viên theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm.
Kỷ niệm 78 năm Ngày truyền thống ngành kiểm tra Đảng (16/10/1948-16/10/2026), nghiên cứu tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác kiểm tra, giám sát và lịch sử truyền thống của ngành kiểm tra, có thể thấy vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng của kiểm tra, giám sát trong công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng, nhất là trong bối cảnh xây dựng đất nước hiện nay. Công tác kiểm tra, giám sát là “thanh bảo kiếm”, là “lá chắn” của Đảng nhằm giữ vững kỷ luật, kỷ cương; phòng ngừa từ sớm, từ xa; làm rõ đúng – sai, vừa kiên quyết xử lý sai phạm, vừa góp phần bảo vệ những cán bộ "dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung", từ đó củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, với chế độ.