Dự án Phát huy giá trị di tích nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng
Không chỉ đánh dấu việc hoàn thành một công trình văn hóa, lễ khánh thành còn là sự tri ân được thể hiện bằng một công trình cụ thể, có giá trị lâu dài; qua đó thể hiện trách nhiệm của thành phố trong gìn giữ, tôn vinh và phát huy di sản của một người con ưu tú của quê hương. Nếu Lễ kỷ niệm là dịp để cùng nhìn lại cuộc đời, sự nghiệp và những đóng góp của cụ đối với đất nước, thì Nhà lưu niệm sau khi được đầu tư, tôn tạo chính là nơi để những ký ức và giá trị ấy tiếp tục được gìn giữ, kể lại và trao truyền.
Từ cuộc đời một chí sĩ đến di sản tinh thần còn mãi
Sinh ra trên vùng đất Tiên Phước giàu truyền thống yêu nước và hiếu học, Huỳnh Thúc Kháng đã dành phần lớn cuộc đời cho vận mệnh của dân tộc. Đỗ đạt cao nhưng không lựa chọn con đường quan trường, cụ cùng Phan Châu Trinh, Trần Quý Cáp dấn thân vào phong trào Duy Tân, cổ súy khai dân trí, chấn dân khí, tìm con đường canh tân đất nước. Mười ba năm tù đày tại Côn Đảo không làm thay đổi chí hướng của người trí thức xứ Quảng. Trở về, cụ tiếp tục hoạt động trên nghị trường, sáng lập và làm chủ nhiệm, chủ bút báo Tiếng Dân, dùng ngòi bút để đấu tranh cho dân quyền, dân sinh và thức tỉnh tinh thần yêu nước.
Sau Cách mạng Tháng Tám, khi đã ở tuổi gần 70, cụ nhận lời Chủ tịch Hồ Chí Minh tham gia Chính phủ, giữ chức Bộ trưởng Bộ Nội vụ. Năm 1946, khi Chủ tịch Hồ Chí Minh sang Pháp, cụ được giao đảm nhiệm trọng trách Quyền Chủ tịch nước trong một thời điểm đầy thử thách của chính quyền cách mạng non trẻ. Những chặng đường ấy làm nên một Huỳnh Thúc Kháng không chỉ của quê hương xứ Quảng mà còn của lịch sử dân tộc.
Nhưng điều khiến tên tuổi cụ được các thế hệ trân trọng không chỉ nằm ở những vị trí hay trọng trách từng đảm nhiệm. Đó còn là hình ảnh của một trí thức yêu nước, cương trực, thanh liêm; một người trải qua tù đày vẫn giữ nguyên khí tiết, suốt đời đau đáu với việc dân, việc nước và luôn đặt lợi ích quốc gia, dân tộc lên trên lợi ích riêng.
Chính từ chiều sâu ấy, việc gìn giữ Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi bảo tồn một công trình kiến trúc. Mái nhà, khu vườn và không gian quê hương nơi cụ sinh ra, lớn lên không chỉ lưu giữ dấu tích về một con người, mà còn gợi nhắc về môi trường văn hóa đã nuôi dưỡng một nhân cách lớn. Bảo tồn nơi đây cũng chính là bảo tồn một phần ký ức của quê hương và những giá trị tinh thần được hun đúc qua nhiều thế hệ.
Khánh thành một công trình, mở rộng không gian của di sản
Với tổng mức đầu tư 56,543 tỷ đồng, trên diện tích quy hoạch khoảng 34.297m², Dự án Phát huy giá trị di tích Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng được triển khai theo hướng vừa gìn giữ không gian di tích gốc, vừa tạo thêm điều kiện để phát huy giá trị.
Nhà thờ được tu bổ; nhà ngang, nhà cầu được phục dựng; khuôn viên, sân vườn, lối đi, cổng ngõ và các hạng mục phụ trợ được chỉnh trang. Cùng với đó, hệ thống giao thông tiếp cận được cải thiện; khu phát huy giá trị di tích rộng khoảng 17.500m² được hình thành với các công trình phục vụ khách tham quan và không gian cảnh quan.
Những hạng mục ấy tạo nên diện mạo khang trang, đồng bộ hơn cho khu di tích. Song, giá trị lớn nhất của dự án không chỉ nằm ở những gì có thể nhìn thấy sau ngày khánh thành. Quan trọng hơn, công trình đã tạo thêm một không gian để lịch sử được kể lại từ chính nơi lịch sử bắt đầu, để cuộc đời và những giá trị mà cụ Huỳnh Thúc Kháng để lại đến gần hơn với công chúng, nhất là thế hệ trẻ.
Từ mái nhà trên quê hương cụ, câu chuyện về một giai đoạn nhiều biến động của đất nước có thể được tái hiện một cách gần gũi: từ phong trào Duy Tân, phong trào chống thuế, những năm tháng Côn Đảo đến hoạt động nghị trường, báo Tiếng Dân, Cách mạng Tháng Tám và những ngày đầu xây dựng chính quyền cách mạng. Qua đó, lịch sử không còn chỉ là những mốc thời gian trong sách mà được cảm nhận qua cuộc đời, nhân cách và những lựa chọn của một con người cụ thể.
Lễ Khánh thành Dự án Phát huy giá trị di tích nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng
Đó cũng là cơ sở để Nhà lưu niệm trở thành một địa chỉ đỏ về giáo dục truyền thống, nơi cán bộ, đảng viên, đoàn viên, thanh niên, học sinh và người dân tìm về, hiểu thêm về lịch sử quê hương. Một chuyến tham quan vì thế có thể vượt ra ngoài việc tìm hiểu về một danh nhân để trở thành dịp suy ngẫm về trách nhiệm, khí tiết, sự thanh liêm và tinh thần phụng sự đất nước, Nhân dân.
Để di sản trở thành nguồn lực trong không gian phát triển mới
Ý nghĩa của công trình càng rõ nét khi được đặt trong bối cảnh phát triển mới của thành phố Đà Nẵng. Không gian thành phố rộng mở cũng đồng nghĩa với việc Đà Nẵng có thêm nguồn tài nguyên văn hóa, lịch sử phong phú, đa dạng. Bên cạnh những động lực về kinh tế, hạ tầng và đô thị, chính các giá trị văn hóa, lịch sử góp phần tạo nên chiều sâu, bản sắc và sự gắn kết bền vững của một vùng đất.
Trong không gian ấy, Nhà lưu niệm cụ Huỳnh Thúc Kháng có điều kiện trở thành một điểm nhấn văn hóa ở khu vực phía Tây thành phố, kết nối với Làng cổ Lộc Yên, cảnh quan làng quê Tiên Phước cùng các di tích, điểm đến lân cận. Từ đó, hình thành những hành trình không chỉ để tham quan, thưởng ngoạn mà còn để tìm hiểu về đất, về người, về truyền thống yêu nước, hiếu học và tinh thần khai mở của quê hương xứ Quảng.
Sự kết nối giữa di sản, cảnh quan và cộng đồng còn mở ra khả năng phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa có chiều sâu. Khi di tích trở thành một phần của đời sống cộng đồng, thu hút người dân và du khách tìm đến, giá trị lịch sử không chỉ được bảo tồn mà còn có thể chuyển hóa thành nguồn lực góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Chính vì vậy, khánh thành công trình không phải là điểm kết thúc. Khi quá trình đầu tư xây dựng hoàn thành cũng là lúc bắt đầu một nhiệm vụ quan trọng hơn: làm thế nào để di tích thực sự có sức sống trong đời sống hôm nay.
Cùng với việc bảo vệ tốt các yếu tố gốc, cần tiếp tục đổi mới cách thức trưng bày, thuyết minh và kể chuyện về cụ Huỳnh Thúc Kháng; tăng cường ứng dụng công nghệ số; xây dựng những chương trình trải nghiệm phù hợp với thế hệ trẻ; gắn hoạt động của Nhà lưu niệm với trường học, cơ quan, đoàn thể và các chương trình về nguồn. Giá trị của dự án cuối cùng không chỉ được đo bằng tổng mức đầu tư, diện tích hay số hạng mục hoàn thành, mà quan trọng hơn là di tích sẽ chuyển tải được bao nhiêu giá trị lịch sử và để lại điều gì trong mỗi người sau khi rời khỏi nơi đây.
Từ sự tri ân hôm nay đến trách nhiệm với mai sau
Việc thành phố tổ chức Lễ kỷ niệm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng và khánh thành công trình Nhà lưu niệm trong cùng dịp tạo nên một sự kết nối giàu ý nghĩa. Lễ kỷ niệm là dịp tưởng nhớ, tôn vinh; còn công trình là sự tri ân được hiện hữu bằng một không gian văn hóa có giá trị lâu dài. Hai sự kiện cùng hướng đến việc khẳng định những đóng góp của cụ Huỳnh Thúc Kháng đối với quê hương, đất nước và đưa những giá trị từ cuộc đời, nhân cách của cụ tiếp tục lan tỏa trong xã hội hôm nay.
Trong dấu mốc kỷ niệm 150 năm Ngày sinh cụ Huỳnh Thúc Kháng, lễ khánh thành vì thế không đơn thuần là sự kiện đưa một công trình vào sử dụng. Đó còn là lời khẳng định về trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với di sản của tiền nhân: trân trọng những gì lịch sử trao lại, gìn giữ bằng những hành động cụ thể và làm cho những giá trị ấy tiếp tục sống trong hiện tại.
Từ mái nhà xưa trên quê hương cụ Huỳnh, một không gian văn hóa mới hôm nay được mở ra. Diện mạo di tích có thể đổi thay, điều kiện đón tiếp người dân và du khách có thể tốt hơn, nhưng điều có ý nghĩa bền lâu nhất vẫn là tinh thần Huỳnh Thúc Kháng - lòng yêu nước, khí tiết, sự thanh liêm, tinh thần khai mở và trách nhiệm với Nhân dân.
Và đó cũng chính là ý nghĩa sâu sắc của lễ khánh thành: không chỉ hoàn thành một công trình để tưởng nhớ quá khứ, mà tạo dựng một không gian để di sản tiếp tục sống, để những giá trị của tiền nhân được trao truyền và trở thành nguồn lực tinh thần cho hành trình phát triển của quê hương, thành phố trong tương lai.