Hình ảnh một buổi tiếp công dân của Thường trực HĐND
Việc hoàn thiện các quy định của pháp luật về tiếp công dân, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của các cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội, các cơ quan của Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân là một yêu cầu cấp thiết của thực tiễn và cũng là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của Quốc hội và Hội đồng nhân dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Qua tổng kết việc thực hiện các nghị quyết về lĩnh vực này của Ủy ban Thường vụ Quốc hội thời gian qua (Nghị quyết số 228/1999/NQ-UBTVQH10 ngày 27/10/1999, Nghị quyết số 694/2008/NQ-UBTVQH12 ngày 15/10/2008, Nghị quyết số 759/2014/UBTVQH13 ngày 15/5/2014) cho thấy các quy định hiện hành về tiếp công dân, tiếp nhận, chuyển đơn, đôn đốc, theo dõi và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của Quốc hội, Hội đồng nhân dân đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập cần sửa đổi, bổ sung để phù hợp.
Vướng mắc, bất cập về thẩm quyền.
Theo đánh giá thời gian qua, việc xử lý đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của các cơ quan dân cử được viện dẫn thực hiện theo quy định của Chính phủ, Thanh tra Chính phủ nhưng tính chất, mục đích, yêu cầu trong việc xử lý đơn giữa cơ quan dân cử với cơ quan có thẩm quyền giải quyết có sự khác nhau dẫn đến khó khăn, vướng mắc khi thực hiện; chưa có sự phân cấp, phân quyền, rõ trách nhiệm giữa cơ quan của Quốc hội với Đoàn đại biểu Quốc hội, giữa Đoàn đại biểu Quốc hội với Thường trực Hội đồng nhân dân trong xử lý đơn và giám sát việc giải quyết đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân gửi đến dẫn đến tình trạng chuyển đơn trùng lắp.
Bên cạnh đó, một số hạn chế như: Chưa có quy định cụ thể về trình tự, thủ tục để cơ quan có thẩm quyền giám sát cấp trên xem xét kiến nghị cơ quan của có thẩm quyền giám sát cấp dưới khi cơ quan có thẩm quyền giám sát cấp dưới không đồng ý với kết quả giải quyết, trả lời của cơ quan có thẩm quyền; chưa có quy định về trách nhiệm quản lý, vận hành và cập nhật Hệ thống Cơ sở dữ liệu quản lý đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của Quốc hội và Hội đồng nhân dân; chưa có quy định về chế độ chính sách đối với đội ngũ công chức được giao thực hiện nhiệm vụ tham mưu, giúp việc về công tác tiếp công dân, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của các cơ quan của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp.
Cụ thể với quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện
Nhằm thể chế hoá chủ trương của Đảng về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, giảm thủ tục hành chính đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với thẩm quyền giám sát theo lĩnh vực phụ trách của các cơ quan của Quốc hội, giữa thẩm quyền giám sát đối với cơ quan có thẩm quyền ở Trung ương với cơ quan có thẩm quyền ở địa phương. Đồng thời, quy định về cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin xử lý đơn, giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân để đảm bảo phân cấp, phân quyền nhưng vẫn có sự liên thông trong hoạt động giám sát; và nhất là quy định hướng dẫn cụ thể hơn trong việc tổ chức, thực hiện tiếp công dân, tiếp nhận, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân của cơ quan của Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân.
Khắc phục những hạn chế, bất cập nêu trên, dự thảo Nghị quyết lần này gồm 07 chương, 42 Điều, quy định khá chi tiết, đầy đủ về tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn của Hội đồng Dân tộc, Uỷ ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng nhân dân, Ban của Hội đồng nhân dân và đại biểu Hội đồng nhân dân và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân của Quốc hội và Hội đồng nhân dân.
Đáng chú ý lần đầu tiên dự thảo quy định chi tiết về nguồn tiếp nhận đơn, phân loại đơn và những trường hợp xếp lưu đơn, đây có thể xem là một bước tiến lớn nhằm thể hiện rõ và cụ thể hóa phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết: "quy định chi tiết và hướng dẫn thực hiện việc tiếp công dân; tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn và giám sát..." của Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Bởi lẽ các Nghị quyết trước đây thường viện dẫn hoặc áp dụng quy định về xử lý đơn của Chính phủ, Thanh tra Chính phủ (cơ quan hành chính); việc lần này tự quy định chi tiết về nguồn, phân loại và xử lý đơn khẳng định Quốc hội và Hội đồng nhân dân đang thực hiện một quy trình xử lý đơn độc lập, không phải là cơ quan có thẩm quyền giải quyết vụ việc (như cơ quan hành chính), mà là cơ quan giám sát việc giải quyết. Từ đó, cụ thể hóa trách nhiệm của cơ quan dân cử, phù hợp với Luật Hoạt động giám sát.
Cùng với đó, việc quy định chi tiết hoạt động này sẽ tạo ra một bộ tiêu chuẩn thống nhất về cách thức tiếp nhận, đánh giá và xử lý đơn thư trong toàn bộ hệ thống cơ quan dân cử (Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp). Điều này giúp khắc phục tình trạng mỗi nơi thực hiện một kiểu, đảm bảo tính đồng bộ và minh bạch trong công tác xử lý đơn thư.
N. Thanh